Oświadczenie

Wejście do serwisu dla lekarzy i farmaceutów wymaga potwierdzenia
oświadczenia widocznego na stronie.
Jeśli nie spełniasz wymienionych warunków, kliknij przycisk anuluj.

Zmiany snu związane z wiekiem i zaburzenia typowe dla konkretnych grup wiekowych

Wraz z upływem lat zmienia się u człowieka obraz i struktura snu. Sprawdź charakterystykę zmian snu związanych z wiekiem i dowiedz się, jakie zaburzenia snu są najczęściej spotykane w poszczególnych grupach wiekowych.

Okres noworodkowy (0-2 m.ż.)

Noworodki śpią przeważnie od 16 do 20 godzin na dobę. Okresy snu trwają od 1 do 4 godzin i są podzielone 1-2 godzinnymi okresami czuwania. W badaniu EEG noworodków wyodrębniono 3 rodzaje snu: sen spokojny przypominający NREM, sen z ruchami gałek ocznych i aktywnością fazową napięcia mięśniowego, przypominający REM oraz sen niezróżnicowany, o cechach dwóch uprzednio wymienionych. Sen przypominający REM obejmuje 50% czasu snu.

Kłopoty ze snem u noworodków mogą wynikać z problemów somatycznych takich jak refluks żołądkowy, kolka lub dolegliwości związane z nietolerancją laktozy.

Okres niemowlęcy (2-12 m.ż.)

Niemowlęta przesypiają przeważnie od 2 do 4,5 godziny w ciągu dnia (od 1 do 4 drzemek) i od 9 do 12 godzin w nocy. Dzienna drzemka trwa zazwyczaj od 30 minut do 2 godzin. W pierwszych 3 miesiącach życia okres snu trwa najdłużej od 3 do 4 godzin, zaś w 4-6 miesiącu od 6 do 8 godzin.

Podczas okresu niemowlęcego zmienia się struktura snu. Aktywny sen REM się skraca. Od 6 miesiąca wyodrębniają się 3 stadia snu NREM (stadium 1,2 i sen wolnofalowy). Długość pojedynczego cyklu snu wynosi około 50 minut. Cykl kończy się krótkim okresem wybudzenia. W drugim miesiącu życia wybudzeń jest od 7-10, zaś w 12 miesiącu życia jest ich 4-6.

Trudności związane ze snem u niemowląt to najczęściej przebudzenia ze snu nocnego (25-50% w 6-12 m.ż.), trudności z zasypianiem lub problem z uspokojeniem przed zaśnięciem (50% dzieci w 12 m.ż).

Najczęstszymi zaburzeniami snu u niemowląt są: bezsenność warunkowa (głównie zaburzenia zasypiania), zaburzenia z rytmicznymi ruchami (takimi jak uderzenia głową, kołysanie) i SIDS (zespół nagłej śmierci niemowląt).

Okres przedszkolny (3-5 r.ż.)

Przedszkolaki śpią zazwyczaj od 11 do 12 godzin na dobę. Dzienne drzemki ma nadal 92% trzylatków, 57% czterolatków i 27% pięciolatków. Jednak drzemki te są coraz krótsze i większość dzieci powyżej 5 r.ż. całkowicie z nich rezygnuje. Cykle snu przedszkolaków, podobnie jak dorosłych, trwają 90 minut. W strukturze snu natomiast dłuższy niż u dorosłych jest sen REM i sen wolnofalowy (głęboki).

Typowymi zaburzeniami snu u przedszkolaków są: koszmary senne, bezsenność warunkowa (zaburzenia zasypiania, budzenie się w nocy, opór przed położeniem się spać), zaburzenia oddychania podczas snu (zespół OBS – Obturacyjny Bezdech Senny), parasomnie np. somnambulizm (potocznie nazywany lunatyzmem), lęki nocne.

Okres szkolny (6-11 r.ż.)

Dzieci w wieku szkolnym powinny przesypiać od 10 do 11 godzin na dobę. Rezygnują całkowicie z drzemek w ciągu dnia i charakteryzują się wysokim stopniem czuwania w ciągu dnia. Ich struktura snu bardzo przypomina strukturę snu dorosłych. Pojawiająca się u niektórych dzieci potrzeba snu w ciągu dnia może być spowodowana zaburzeniami lub niedoborami snu nocnego. W wieku szkolnym obserwuje się następujące zaburzenia snu: indukowany behawioralnie zespół niewystarczającej ilości snu, zaburzenia oddychania podczas snu (OBS), koszmary senne, opóźnienie zasypiania, parasomnie, takie jak somnambulizm lub lęki nocne.

Okres dojrzewania (12-19 r.ż.)

Nastolatki w okresie dojrzewania potrzebują 9 godzin snu, zaś przesypiają zazwyczaj jedynie 7 godzin. Zmiany hormonalne i fizjologiczne, spowodowane procesem dojrzewania, powodują przesunięcie – opóźnienie pór snu i czuwania o około 2 godziny. Preferowane fizjologicznie pory wstawania i kładzenia się spać przesuwają się na coraz późniejsze godziny i robią się rozbieżne z planem szkolnym, wymagającym wczesnego wstawania.

Do najczęściej występujący zaburzeń snu w tym okresie zalicza się: bezsenność, niewłaściwa higiena snu, zespół opóźnionej fazy snu, zespół niespokojnych nóg (RLS – z ang. Restless Legs Syndrom), narkolepsja, zespół okresowych ruchów kończyn podczas snu (PLMD – z ang. Periodic Legs Movement Disorder).

Wiek dorosły (20-40 r.ż.)

W wieku dorosłym, powyżej 20 roku życia, struktura snu stabilizuje się. Sen dorosłego dzieli się na: stadium N1 – sen „przejściowy”, czyli początek snu (4-5% całkowitego czasu snu), stadium N2 – płytki sen NREM (49-55%), stadium N3, czyli wolnofalowy, głęboki sen NREM (13-19%) i stadium R, czyli REM (25-27%). Sen układa się w regularne około 90 minutowe cykle, w których sen stopniowo pogłębia się, a następnie spłyca i na końcu każdego cyklu występuje sen REM. Poszczególne cykle snu różnią się między sobą, pierwszy cykl jest najgłębszy, a kończący go sen REM jest bardzo krótki (kilka minut). Kolejne cykle snu są coraz płytsze, a końcowy sen REM wydłuża się (np. w ostatnim, piątym cyklu snu nie ma już snu głębokiego, a sen REM trwa około godziny. Zwykle po zakończeniu każdego cyklu pojawia się dłuższe lub krótsze przebudzenie.

Wraz z upływem lat następuje spłycanie kolejnych cyklów snu. Zmniejszają się stopniowo amplitudy fal wolnych, będących miarą głębokości snu. Najgłębszy cykl snu osoby 40-letniej jest taki, jak trzeci cykl snu 20-letniej.

Wiek dojrzały (40-70 r.ż.)

Wiek ten charakteryzuje spadek zapotrzebowania na sen i skrócenie cykli snu z 5 do 4 po 50 r.ż. i do 3 po 65 r.ż. Zwiększa się czas czuwania śródsennego z 5% u osób 50-letnich i do 15% u osób po 70 r.ż. Zmienia się struktura snu: stadium N1 zwiększa się do 6-9% całkowitego czasu snu, stadium N3 zmniejsza się do 5-6%, stadium R mniejsza się do 20%. Następuje stopniowe zwiększenie czuwania śródsennego do 15% całkowitego czasu snu.

Wiek podeszły (powyżej 70 r.ż.)

Podczas procesu starzenia następuje zmniejszenie długości snu głębokiego (wolnofalowego) N3, podczas gdy długość snu REM zmniejsza się tylko o 2-3%.

Sen osób starszych jest niespokojny i charakteryzuje się zwiększeniem liczby wybudzeń do 15/h, a u osób z zaburzeniami oddychania powyżej 30/h. Stopniowe zmniejszanie wydzielania hormonu wzrostu jest skorelowane ze skróceniem snu wolnofalowego. Na zwiększenie liczby wybudzeń podczas snu ma wpływ podwyższone stężenie kortyzolu w porze zasypiania oraz podwyższone stężenie interleukiny 6.

Zaburzenia snu u osób w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku zmienia się obraz snu i rytm okołodobowy. Częściej zapadają one w dzienne drzemki w ciągu dnia. Wcześniej zasypiają i wcześniej się budzą (tzw. rytm skowronka). Maja trudności z przechodzeniem ze stanu czuwania w sen. Uszkodzeniu ulegają mechanizmy regulacji snu, co skutkuje problemem z zachowaniem czuwania w ciągu dnia i z zapewnieniem sobie spokojnego snu w nocy.

Na zaburzenia rytmu okołodobowego wpływają między innymi: upośledzone wydzielanie melatoniny, dezorganizacja rytmu biologicznego i behawioralnego, zmniejszona ekspozycja na światło, uszkodzenie jąder nadskrzyżowaniowych, zaburzona percepcja światła na skutek zwyrodnień nerwu wzrokowego lub komórek zwojowych).


 Powiększ


 

dr n. med. Michał Skalski
specjalista w leczeniu zaburzeń snu

Skuteczne metody relaksacji i odstresowania się cz.1.

Wprowadzenie do ćwiczeń
Karolina Barańska-Żukowskamgr fizjoterapii

Skuteczne metody relaksacji i odstresowania się cz. 2.

Bezsenność w relacjach interpersonalnych

ZOLP/131/05-2017